و الدرجة الثانية : الخورج من الخوف الى سيران القبض ، و الصعود عن الرجّاء الى ميدان البسط ثمّ الترقّى عن السّرور الى ميدان المشاهدة . درجهء دوم ادب هم شامل سه بخش است : الف ) خروج عبد سالك از ميدان خوف به ميدان قبض . ب ) صعود از اميد و رجاء به ميدان بسط . ج ) بالا رفتن از نردبان سرور به ميدان مشاهده . بيم و اميد و سرور از صفات نفس‌اند درحالىكه قبض و بسط و مشاهده از صفات قلب محسوب مىشوند . الدرجة الثالثة : معرفة الأدب ، ثمّ الفناء عن التادّب بتأديب الحقّ ، ثم الخلاص من شهود أعباء الادب . درجه سوم ادب نيز سه جزء است : الف ) معنى ادب را در مراحل سه‌گانه به خوبى بشناسد . ب ) تأدب خود را در تاديب حق تعالى فانى كند يعنى مؤدب حقيقى را خداى متعال بداند . « 1 » ج ) به واسطهء استغراق در شهود حقيقى به طور كلى از اسم و رسم ادب خود رهايى يابد زيرا غايب شدن در حضرت جمع عين ادب است . آيهء مورد استشهاد خواجهء بزرگوار قدّس سرّه آيهء : « التَّائِبُونَ الْعابِدُونَ الْحامِدُونَ السَّائِحُونَ الرَّاكِعُونَ السَّاجِدُونَ الْآمِرُونَ بِالْمَعْرُوفِ وَ النَّاهُونَ عَنِ الْمُنْكَرِ وَ الْحافِظُونَ لِحُدُودِ اللَّهِ وَ بَشِّرِ الْمُؤْمِنِينَ » است . يعنى كسانى در مقام ادب هستند كه حافظ حدود احكام خدا باشند و كسانى حدود احكام و شرايع الهى را حفظ مىكنند كه : 1 . التائبون ، يعنى از گروندگان به سوى حق باشند . 2 . العابدون ، يعنى از عبادت‌كنندگان باشند .

--> ( 1 ) . چنان‌كه خداوند تبارك و تعالى به حضرت موسى ( ع ) فرمود : وَ اصْطَنَعْتُكَ لِنَفْسِي : تو را براى خود تربيت كردم و سيد الرسل و هادى سبل فرمودند : ادّبنى ربى فاحسن تاديبى .